Jak przekazać firmę dziecku i jakie podatki się z tym wiążą?
Firmę przekazuje się dziecku najczęściej darowizną: w JDG darowizną przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części w formie aktu notarialnego, w spółce darowizną udziałów. Dziecko jako najbliższa rodzina może być zwolnione z podatku od darowizn, a zbycie całego przedsiębiorstwa jest poza VAT. Trzeba jeszcze zadbać o pracowników, umowy i zachowek rodzeństwa.
W jakiej formie przekazać firmę synowi lub córce?
To zależy od formy firmy. Jednoosobowej działalności nie da się przepisać, bo wpis w CEIDG jest związany z rodzicem: przekazuje się majątek, a dziecko prowadzi go na własnym wpisie. W spółce przekazuje się udziały, a firma działa dalej bez zmian.
| JDG rodzica | Spółka z o.o. rodzica | |
|---|---|---|
| Co przechodzi | Przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część | Udziały w spółce |
| Forma umowy | Darowizna: oświadczenie rodzica w formie aktu notarialnego (art. 890 KC) | Zbycie udziałów: forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 § 1 KSH) |
| Wpis w rejestrze | Dziecko zakłada własną JDG, rodzic wykreśla swoją albo zmienia jej profil | Spółka zostaje w KRS, zmienia się wspólnik |
| Pracownicy | Przechodzą na dziecko jako nowego pracodawcę (art. 23¹ KP) | Pracodawcą dalej jest spółka |
| Umowy z klientami | Nie przechodzą same, potrzebna zgoda kontrahenta na przeniesienie | Spółka pozostaje stroną |
| Koncesje i licencje | Nie przechodzą automatycznie, dziecko występuje o nowe decyzje | Zostają przy spółce, chyba że przepisy szczególne mówią inaczej |
Czy darowizna firmy dla dziecka jest opodatkowana?
Może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie z art. 4a ustawy o SD obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, pod warunkiem zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.
Zgłoszenie nie jest potrzebne, gdy darowiznę zawarto w formie aktu notarialnego (art. 4a ust. 4 pkt 2 ustawy o SD). Przy darowiźnie przedsiębiorstwa akt notarialny jest regułą, bo oświadczenie darczyńcy wymaga tej formy (art. 890 KC). Biznes.gov.pl wskazuje, że umowa darowizny zorganizowanej części przedsiębiorstwa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Jak wygląda VAT przy przekazaniu firmy dziecku?
Przekazanie całego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części jest poza VAT (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Darowizna pojedynczych składników, na przykład samego samochodu czy maszyn, jest dostawą opodatkowaną, jeśli przy ich zakupie odliczono VAT (art. 7 ust. 2).
Zorganizowana część przedsiębiorstwa to organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół składników, w tym zobowiązań, który mógłby działać jako niezależne przedsiębiorstwo (art. 2 pkt 27e ustawy o VAT). Organy badają, czy przekazany zespół składników pozwala nabywcy kontynuować działalność i czy zachowano związki między składnikami: tak Ministerstwo Finansów w objaśnieniach z 11 grudnia 2018 r. i Dyrektor KIS w interpretacji z 16 września 2022 r. (0111-KDIB3-3.4012.72.2022.4.MW). Granica między „zorganizowaną częścią” a „zestawem składników” bywa sporna, co przyznaje też biznes.gov.pl, dlatego przy dużym majątku warto wystąpić o interpretację indywidualną przed podpisaniem umowy.
Co z podatkiem dochodowym, korektą VAT i PCC przy darowiźnie firmy?
Pewne są trzy rzeczy wynikające wprost z ustaw: korektę odliczonego VAT przejmuje dziecko, amortyzację da się kontynuować tylko pod warunkiem, a przejęcie długów rodzica w umowie darowizny podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
- Korekta VAT: przy zbyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części korekty podatku naliczonego dokonuje nabywca (art. 91 ust. 9 ustawy o VAT). Dyrektor KIS potwierdził to przy darowiźnie firmy synom (interpretacja z 16 września 2022 r., 0111-KDIB3-3.4012.72.2022.4.MW) i dodał w innej sprawie, że korekty nie ma, gdy nabywca nadal prowadzi wyłącznie sprzedaż opodatkowaną (7 czerwca 2023 r., 0111-KDIB3-1.4012.157.2023.5.IK).
- Amortyzacja u dziecka: odpisy od środków trwałych nabytych nieodpłatnie, gdy nabycie korzysta ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, co do zasady nie są kosztem (art. 23 ust. 1 pkt 45a lit. a ustawy o PIT). Wyjątek: jeśli darczyńca amortyzował te składniki, dziecko kontynuuje amortyzację od wartości z jego ewidencji (art. 23 ust. 9 oraz art. 22g ust. 12 i art. 22h ust. 3).
- Podatek dochodowy rodzica: darowizna jest nieodpłatna, więc rodzic nie dostaje zapłaty, od której liczyłby przychód. Czy w konkretnym układzie, na przykład przy przejęciu długów, zapasach albo składnikach zostawionych przy rodzicu, przychód jednak nie powstanie, trzeba potwierdzić u doradcy albo w interpretacji indywidualnej.
- PCC: umowa darowizny podlega temu podatkowi w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy, a podatnikiem jest obdarowany (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o PCC). Stawka to 2% albo 1% zależnie od rodzaju majątku (art. 7 ust. 1 pkt 2). Wysokość podatku i możliwe zwolnienia ustala notariusz.
Za co odpowiada dziecko po przejęciu firmy?
Za długi firmy powstałe przed przekazaniem, solidarnie z rodzicem, do wartości przejętego przedsiębiorstwa, chyba że nie wiedziało o nich mimo należytej staranności (art. 55⁴ KC). Podobnie jest z zaległościami podatkowymi (art. 112 Ordynacji podatkowej), a przy nabywcy z rodziny zakres tej odpowiedzialności jest szerszy (art. 112 § 5).
- 1
Sprawdź długi i zaległości
Zestawienie zobowiązań i zaświadczenie z urzędu skarbowego o zaległościach zbywcy, wydawane na wniosek rodzica albo dziecka za zgodą rodzica (art. 306g Ordynacji podatkowej). Za zaległości niewykazane w zaświadczeniu nabywca nie odpowiada (art. 112 § 6).
- 2
Opisz, co przechodzi
Lista składników w umowie: majątek, zapasy, prawa, zobowiązania. To, czego nie wpiszesz, może zostać przy rodzicu.
- 3
Poinformuj pracowników
Jeśli nie ma związków zawodowych, rodzic i dziecko informują pracowników w postaci papierowej lub elektronicznej co najmniej 30 dni przed przejściem, między innymi o terminie, przyczynach i skutkach dla pracowników (art. 23¹ § 3 KP).
- 4
Przenieś umowy i zezwolenia
Cesje umów za zgodą kontrahentów, nowe decyzje administracyjne na dziecko.
- 5
Policz zachowek
Darowizna dla dziecka jest doliczana do spadku przy liczeniu zachowku bez względu na to, kiedy ją zrobiono (art. 994 § 1 KC).
Jak EXCORE ułatwia przekazanie firmy dziecku?
EXCORE jest listą kontrolną przekazania, która już istnieje: umowy do cesji, pracownicy do poinformowania, zezwolenia z terminami, klienci z historią. Dziecko nie zaczyna od pustej skrzynki, tylko od firmy opisanej w systemie.
- Umowy: rejestr wszystkich umów z kontrahentami, czyli gotowa lista do przeniesienia.
- Terminy firmowe: licencje, zezwolenia i polisy z datami, które trzeba wystawić na nowego właściciela.
- Nadzór operacyjny: przekazanie zadań i kontaktów CRM innej osobie zmienia właściciela na stałe, a w historii kontaktu zostaje notatka o przekazaniu opieki.
- Role i dostęp: dziecko dostaje rolę administratora, a rodzic może zostać w systemie z węższymi uprawnieniami.
Tekst ma charakter informacyjny i opisuje przepisy według stanu na 10 października 2026 r. Nie jest poradą prawną ani podatkową. Wynik zależy od szczegółów: formy firmy, ustroju majątkowego, testamentu i historii podatkowej, dlatego w konkretnej sprawie warto skonsultować się z doradcą: prawnikiem, doradcą podatkowym albo notariuszem.
Pytania
Czy firmę można przepisać na syna z ojca bez notariusza?
Przy darowiźnie oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 KC). Umowa zawarta bez tej formy staje się ważna dopiero, gdy świadczenie zostanie spełnione, ale przepisy o formie czynności dotyczących nieruchomości i przedsiębiorstwa obowiązują niezależnie (art. 890 § 2 i art. 75¹ KC). W praktyce firmę przekazuje się więc u notariusza.
Czy dziecko musi zgłaszać darowiznę firmy do urzędu skarbowego?
Nie, jeśli darowiznę zawarto w formie aktu notarialnego. W innym przypadku, gdy wartość darowizn od tej samej osoby w roku nabycia i 5 latach wcześniej przekracza kwotę wolną dla I grupy (36 120 zł, art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o SD), trzeba złożyć SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy, żeby zachować zwolnienie.
Czy przy przekazaniu firmy dziecku trzeba zapłacić VAT?
Nie, jeśli przekazujesz całe przedsiębiorstwo albo jego zorganizowaną część (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT). Tak, jeśli przekazujesz pojedyncze składniki, przy których odliczyłeś VAT.
Czy lepiej darować firmę, czy ją sprzedać dziecku?
To decyzja podatkowa i rodzinna. Sprzedaż daje rodzicowi pieniądze i zmniejsza problem zachowku, ale rodzi podatek po stronie sprzedającego. Darowizna jest zwykle zwolniona z podatku od darowizn, ale liczy się do zachowku rodzeństwa.
Źródła
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 478)
- Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 795)
- Ustawa o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 1263)
- Ministerstwo Finansów: Objaśnienia podatkowe z 11 grudnia 2018 r. o zbyciu przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w VAT (na przykładzie nieruchomości komercyjnych)
- Dyrektor KIS, interpretacja indywidualna z 16 września 2022 r., 0111-KDIB3-3.4012.72.2022.4.MW (darowizna przedsiębiorstwa synom: art. 6 pkt 1 i art. 91 ust. 9 ustawy o VAT)
- Dyrektor KIS, interpretacja indywidualna z 7 czerwca 2023 r., 0111-KDIB3-1.4012.157.2023.5.IK (przedsiębiorstwo w spadku, wygaśnięcie zarządu, korekta VAT u nabywcy)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 592)
- Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 191), art. 1 i 7
- Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 622)
- Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 1245)
- Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 18)
- Biznes.gov.pl: Zmiana właścicieli w przedsiębiorstwie, JDG i spółki cywilne
EXCORE jest otwierany dla pierwszych firm.
Zobaczmy, czy pasuje do Twojej organizacji. Zostaw kontakt, a umówimy prezentację.
Umów prezentację