Fundacja rodzinna a podatki i zachowek: kto i ile płaci?
Fundacja rodzinna jest zwolniona z CIT w zakresie działalności dozwolonej ustawą, ale od świadczeń dla beneficjentów płaci 15% podatku. Beneficjent z najbliższej rodziny fundatora jest zwolniony z PIT, dalsza rodzina płaci 10%, pozostali 15%. Fundusz założycielski wniesiony w ciągu 10 lat przed śmiercią fundatora liczy się do zachowku.
Jak opodatkowana jest fundacja rodzinna?
Fundacja jest podatnikiem CIT, ale jest zwolniona z podatku (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT). Podatek pojawia się przy wypłacie: 15% od świadczeń dla beneficjentów, mienia przy rozwiązaniu fundacji i ukrytych zysków (art. 24q).
| Sytuacja | Podatek fundacji | Przepis CIT |
|---|---|---|
| Dochód z działalności dozwolonej (art. 5 ustawy o fundacji) | Zwolnienie | Art. 6 ust. 1 pkt 25 |
| Świadczenie dla beneficjenta, mienie przy rozwiązaniu, ukryte zyski | 15% podstawy | Art. 24q ust. 1 |
| Działalność poza zakresem z art. 5 | 25% podstawy, bez zwolnienia | Art. 24r i art. 6 ust. 7 |
| Najem przedsiębiorstwa lub majątku firmie beneficjenta, fundatora lub podmiotu powiązanego | Bez zwolnienia | Art. 6 ust. 8 |
| Fundacja w organizacji niezgłoszona do rejestru w 6 miesięcy | Utrata zwolnienia od początku | Art. 6 ust. 9 |
| Podatek od przychodów z budynków | Zwolnienie go nie obejmuje | Art. 6 ust. 6 i art. 24b |
Podatek 15% fundacja wpłaca do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przekazała świadczenie lub mienie albo postawiła je do dyspozycji (art. 24q ust. 6). Przy rozwiązaniu fundacji przychód pomniejsza się o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora (art. 24q ust. 3).
Za ukryte zyski ustawa uznaje między innymi odsetki od pożyczek od beneficjenta, darowizny i usługi na rzecz powiązanych osób oraz różnicę między ceną a wartością rynkową transakcji. Jako ukryty zysk traktuje się też pożyczkę dla beneficjenta w części niezwróconej w terminie oraz pożyczkę udzieloną na co najmniej 10 lat (art. 24q ust. 1a pkt 5 i 6). Przykład z praktyki: wynagrodzenie fundatora za zarządzanie fundacją Dyrektor KIS uznał za ukryty zysk opodatkowany 15% (interpretacja z 19 grudnia 2023 r., 0111-KDIB2-1.4010.423.2023.2.AJ). Uwaga na zmiany: 1 października 2025 r. rząd przyjął projekt, który miał między innymi poszerzyć katalog ukrytych zysków i opodatkować zbycie majątku przed upływem 36 miesięcy od wniesienia. W ustawie o CIT w brzmieniu na 10 października 2026 r. tych zmian nie ma, ale przed decyzją trzeba sprawdzić, czy nie uchwalono nowych przepisów.
Jak opodatkowany jest beneficjent fundacji rodzinnej?
Zależy od pokrewieństwa z fundatorem. Fundator i jego najbliższa rodzina z art. 4a ustawy o SD są zwolnieni z PIT od świadczeń (art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT). Osoby z I i II grupy podatkowej płacą 10%, pozostali 15% (art. 30 ust. 1 pkt 17).
Zwolnienie i stawka 10% dotyczą części przychodu odpowiadającej proporcji mienia wniesionego przez fundatora, prowadzonej w spisie mienia fundacji (art. 27 ust. 4 oraz art. 28 i 29 ustawy o fundacji rodzinnej, art. 21 ust. 49 ustawy o PIT). Mienie wniesione przez małżonka, zstępnych, wstępnych lub rodzeństwo fundatora uważa się za wniesione przez niego, a mienie od innych osób za wniesione przez fundację (art. 28 ust. 2). W interpretacjach Dyrektor KIS przyjął, że liczy się proporcja wniesionego mienia, a nie to, z czego fundacja sfinansowała wypłatę (18 sierpnia 2023 r.), oraz że bliscy sobie fundatorzy mogą swoje proporcje sumować (zmiana interpretacji z 25 czerwca 2024 r.). To rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, a druga z nich zmieniła wcześniejsze stanowisko organu, więc proporcję w konkretnej fundacji warto potwierdzić u doradcy. Wniesienie majątku do fundacji nie podlega podatkowi od spadków i darowizn, bo ten podatek dotyczy nabycia przez osoby fizyczne (art. 1 ust. 1 ustawy o SD), a fundacja jest osobą prawną.
Czy majątek w fundacji rodzinnej liczy się do zachowku?
Tak, przez pierwsze dziesięć lat. Fundusz założycielski wniesiony przez spadkodawcę dolicza się do spadku przy liczeniu zachowku (art. 993 § 2 KC), ale nie, jeśli wniesiono go ponad 10 lat przed śmiercią, chyba że fundacja jest spadkobiercą (art. 994¹ § 1 KC).
- Świadczenia z fundacji dla uprawnionego do zachowku zalicza się na jego zachowek (art. 996 § 2 KC).
- Jeśli uprawniony nie może dostać zachowku od spadkobiercy, może żądać uzupełnienia od fundacji, do wysokości wzbogacenia z funduszu założycielskiego (art. 1000 § 4 KC).
- Zobowiązany do zapłaty zachowku może żądać odroczenia, rozłożenia na raty do 5 lat, a wyjątkowo obniżenia (art. 997¹ KC).
- Beneficjent, który ma dostać od fundacji sumę na uzupełnienie zachowku, traci w tej części prawo do mienia przy jej rozwiązaniu (art. 35 ustawy o fundacji rodzinnej).
- Fundacja ustanowiona w testamencie może dziedziczyć, jeśli wpisze się ją do rejestru w ciągu 2 lat od ogłoszenia testamentu (art. 927 § 3 KC).
Czy spółka z o.o. należąca do fundacji rodzinnej może być na estońskim CIT?
Nie. Fundacja może mieć udziały w spółce z o.o. (art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji), a uczestnictwo w spółkach mieści się w działalności objętej zwolnieniem z CIT. Spółka, której wspólnikiem jest fundacja, nie spełnia jednak warunku estońskiego CIT, że wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne (art. 28j ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT).
Sam fakt, że wspólnik spółki, osoba fizyczna, jest fundatorem albo beneficjentem fundacji rodzinnej, nie wyklucza estońskiego CIT: przepis wprost wyłącza fundatorów i beneficjentów fundacji rodzinnej z zakazu, co potwierdza Ministerstwo Finansów w odpowiedziach na najczęstsze pytania o CIT, a podatki.gov.pl przypomina, że wspólnikami spółki na estońskim CIT muszą być wyłącznie osoby fizyczne. Decyzja, czy wnieść udziały do fundacji, czy zostawić spółkę na ryczałcie od dochodów spółek, wymaga więc policzenia obu wariantów z doradcą.
Jak EXCORE pomaga przy fundacji rodzinnej?
EXCORE nie rozlicza podatków fundacji. Pomaga spółce, którą fundacja posiada, prowadzić porządek, którego wymagają przepisy o ukrytych zyskach: umowy z beneficjentami i podmiotami powiązanymi w jednym rejestrze, decyzje z uzasadnieniem, historia zmian.
- W rejestrze umów umowy spółki z beneficjentami i fundatorem, na przykład najem czy usługi, leżą razem z plikami, ustaleniami i terminami, więc można je pokazać doradcy bez szukania po skrzynkach.
- Decyzje z wariantami i uzasadnieniem to ślad, dlaczego transakcja z podmiotem powiązanym była rynkowa.
Tekst ma charakter informacyjny i opisuje przepisy według stanu na 10 października 2026 r. Nie jest poradą prawną ani podatkową. Wynik zależy od szczegółów: formy firmy, ustroju majątkowego, testamentu i historii podatkowej, dlatego w konkretnej sprawie warto skonsultować się z doradcą: prawnikiem, doradcą podatkowym albo notariuszem.
Pytania
Czy fundacja rodzinna chroni przed zachowkiem?
Częściowo i dopiero po czasie. Fundusz założycielski wniesiony ponad 10 lat przed śmiercią fundatora nie jest doliczany do spadku przy liczeniu zachowku, chyba że fundacja jest spadkobiercą. Wcześniej wniesiony fundusz jest doliczany, a uprawniony może żądać uzupełnienia zachowku także od fundacji.
Ile podatku zapłaci dziecko fundatora od świadczenia z fundacji?
Dziecko należy do najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o SD, więc jego świadczenie jest zwolnione z PIT w części odpowiadającej mieniu wniesionemu przez fundatora (art. 21 ust. 1 pkt 157 i ust. 49 ustawy o PIT). Fundacja płaci od świadczenia 15% CIT.
Kto płaci 10%, a kto 15% PIT od świadczenia z fundacji rodzinnej?
Stawkę 10% stosuje się do osób z I i II grupy podatkowej wobec fundatora, które nie korzystają ze zwolnienia, na przykład zięcia, synowej, teściów, rodzeństwa rodziców czy zstępnych rodzeństwa, w części odpowiadającej mieniu wniesionemu przez fundatora. Pozostałe przychody z fundacji są opodatkowane stawką 15% (art. 30 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT, art. 14 ust. 3 ustawy o SD).
Czy wniesienie firmy do fundacji jest opodatkowane podatkiem od darowizn?
Nie, bo podatek od spadków i darowizn dotyczy nabycia przez osoby fizyczne, a fundacja jest osobą prawną. Inne skutki, na przykład w VAT i podatku dochodowym przy wnoszeniu konkretnego majątku, trzeba sprawdzić z doradcą.
Źródła
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 554)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 592)
- Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 795)
- Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 326)
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 478)
- Biznes.gov.pl: Fundacja rodzinna
- Dyrektor KIS, interpretacja indywidualna z 18 sierpnia 2023 r. o zwolnieniu świadczeń z fundacji rodzinnej i proporcji wniesionego mienia (baza MF, nr 558068)
- Zmiana interpretacji indywidualnej z 25 czerwca 2024 r.: ustalenie proporcji w fundacji rodzinnej, sumowanie proporcji bliskich fundatorów (baza MF, nr 592232)
- Dyrektor KIS, interpretacja indywidualna z 19 grudnia 2023 r., 0111-KDIB2-1.4010.423.2023.2.AJ (wynagrodzenie fundatora za zarządzanie jako ukryty zysk fundacji rodzinnej)
- Ministerstwo Finansów: Najczęściej zadawane pytania, Polski Ład, CIT (warunek z art. 28j ust. 1 pkt 4 a fundacja rodzinna)
- Podatki.gov.pl: Informacje podstawowe o estońskim CIT
- Ministerstwo Finansów: komunikat z 1 października 2025 r. o projekcie zmian w opodatkowaniu fundacji rodzinnych
EXCORE jest otwierany dla pierwszych firm.
Zobaczmy, czy pasuje do Twojej organizacji. Zostaw kontakt, a umówimy prezentację.
Umów prezentację