Czy art. 4 AI Act nakazuje szkolić pracowników z AI?
Art. 4 AI Act nie nakazuje wprost szkoleń. Wymaga, żeby firmy tworzące i stosujące systemy AI podejmowały środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI wśród pracowników i innych osób, które obsługują te systemy w ich imieniu. Stosuje się od 2 lutego 2025 r., a od 27 lipca 2026 r. nie wymaga zapewnienia określonego poziomu wiedzy u każdej osoby.
Co dokładnie mówi art. 4 AI Act?
Od 27 lipca 2026 r. art. 4 ust. 1 stanowi, że dostawcy i podmioty stosujące systemy AI „podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI” wśród personelu i innych osób działających w ich imieniu. Nowe brzmienie nadało rozporządzenie (UE) 2026/1744.
| Brzmienie pierwotne (2024) | Brzmienie od 27 lipca 2026 r. | |
|---|---|---|
| Obowiązek | Środki w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji | Środki, które wspierają rozwój kompetencji |
| Poziom wiedzy | Odpowiedni poziom kompetencji | Wprost: obowiązek nie oznacza zapewnienia określonego poziomu kompetencji przez poszczególne osoby |
| Wsparcie | Brak | Komisja i państwa członkowskie wspierają firmy, w szczególności MŚP, a Komisja publikuje praktyczne przykłady (ust. 2) |
| Zalecenia | Brak | Rada ds. AI przyjmuje zalecenia i określa wspólne cele (ust. 3) |
Obie wersje każą brać pod uwagę wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i wyszkolenie ludzi, kontekst użycia systemu oraz osoby lub grupy osób, wobec których system jest wykorzystywany.
Kogo dotyczy art. 4?
Każdego dostawcy i każdego podmiotu stosującego systemy AI, bez progu wielkości. Firma, która używa narzędzia AI w pracy zawodowej, jest podmiotem stosującym w rozumieniu art. 3 pkt 4.
- Pracownicy, którzy korzystają z AI w pracy.
- Współpracownicy na zleceniu i B2B, jeśli zajmują się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w imieniu firmy.
- Osoby, które konfigurują lub nadzorują systemy AI, nawet jeśli same z nich nie korzystają na co dzień.
Jakie środki spełniają art. 4 w małej firmie?
Przepis nie narzuca formy, więc firma sama dobiera środki do tego, kto i do czego używa AI. Szkolenie jest najprostszym z nich, ale liczą się też zasady korzystania z AI, instrukcje do konkretnych narzędzi i wyznaczona osoba, do której można przyjść z pytaniem.
- 1
Zrób listę narzędzi i użytkowników
Kto używa jakiego systemu AI i do czego. Od tego zależy zakres szkolenia.
- 2
Podziel ludzi na grupy
Inne potrzeby ma handlowiec piszący oferty z czatem AI, inne osoba z HR, a inne administrator konfigurujący narzędzie.
- 3
Spisz zasady korzystania z AI
Jakie dane wolno wklejać, kto sprawdza wynik przed wysłaniem, jak oznaczać treści generowane.
- 4
Przeszkol i zbierz potwierdzenia
Krótkie szkolenie na grupę plus potwierdzenie zapoznania z zasadami.
- 5
Powtarzaj przy zmianie
Nowe narzędzie, nowa funkcja albo nowa osoba to powód, żeby wrócić do materiałów.
Jak udokumentować, że firma podjęła środki z art. 4?
Art. 4 nie wymaga certyfikatów ani rejestru szkoleń, ale firma powinna umieć pokazać, co zrobiła. Wystarczy kilka dokumentów z datą, które razem opisują, kto, czego i kiedy się dowiedział.
- Lista systemów AI z użytkownikami i celem użycia.
- Zasady korzystania z AI z datą przyjęcia i wersją.
- Potwierdzenia zapoznania z zasadami, z datą dla każdej osoby.
- Materiały szkoleniowe i lista osób, które je ukończyły.
- Notatka z przeglądu po wdrożeniu nowego narzędzia.
Przykład: biuro projektowe z 12 osobami używa czatu AI do opisów technicznych i narzędzia do generowania wizualizacji. Spisuje dwustronicowe zasady, robi godzinne szkolenie i zbiera potwierdzenia. Gdy dochodzi nowe narzędzie, dopisuje je do listy i aktualizuje zasady.
Czy za brak szkoleń z AI grożą kary?
Art. 99 AI Act wylicza obowiązki, których naruszenie podlega karze do 15 mln euro albo 3% obrotu, i art. 4 na tej liście nie ma. Polska ustawa z 3 lipca 2026 r. odsyła w sprawie kar do przypadków i wysokości z rozdziału XII rozporządzenia (art. 104).
Brak kompetencji może jednak utrudnić spełnienie innych obowiązków, na przykład przejrzystości z art. 50 albo nadzoru człowieka nad systemem wysokiego ryzyka, który trzeba powierzyć osobom z niezbędnymi kompetencjami i przeszkoleniem (art. 26 ust. 2). Jak Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji będzie oceniać środki z art. 4, pokaże dopiero praktyka.
Co powinien obejmować program kompetencji w zakresie AI?
Zakres zależy od tego, kto i do czego używa AI. Art. 4 każe uwzględnić wiedzę i doświadczenie ludzi oraz kontekst użycia, więc jeden kurs dla wszystkich zwykle nie wystarcza.
| Grupa | Co powinna wiedzieć | Dowód |
|---|---|---|
| Wszyscy użytkownicy | Jak działa narzędzie, gdzie się myli, jakich danych nie wklejać, kto sprawdza wynik | Potwierdzenie zasad korzystania z AI |
| Sprzedaż i marketing | Kiedy treść trzeba ujawnić jako wygenerowaną (art. 50) | Szkolenie i instrukcja publikacji |
| HR | Które zastosowania w rekrutacji i ocenie pracowników są systemami wysokiego ryzyka z załącznika III | Szkolenie i lista narzędzi HR |
| Administratorzy narzędzi | Konfiguracja, uprawnienia, dane wejściowe, rejestr zmian | Instrukcja i wpis w rejestrze systemów |
| Zarząd | Role dostawcy i podmiotu stosującego, terminy, kary z art. 99 | Notatka z decyzją o zasadach |
Jak prowadzić kompetencje w zakresie AI w EXCORE?
Materiały szkoleniowe dodajesz w module Szkolenia, zasady korzystania z AI publikujesz w Politykach firmowych, a listę narzędzi AI prowadzisz w rejestrze Systemy i narzędzia. EXCORE nie ma dziś osobnego modułu AI Act.
- Szkolenia: treść, wideo i załączniki, szacowany czas, oznaczenie „Obowiązkowe” i oznaczanie ukończenia, z liczbą osób, które ukończyły.
- Polityki firmowe: pracownik klika „Zapoznałem się i akceptuję”, a system zapisuje datę, wersję i adres IP. Nowa wersja polityki wymaga nowego potwierdzenia.
- Systemy i narzędzia: kto wie, po co jest narzędzie, kto wie, gdzie się logować, kto jest dostawcą i gdzie leżą dane.
- Asystent wiedzy odpowiada z procedur i dokumentów firmy i podaje źródło, więc pracownik znajdzie zasady korzystania z AI bez szukania pliku.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
Pytania
Od kiedy obowiązuje art. 4 AI Act?
Od 2 lutego 2025 r., razem z całym rozdziałem I rozporządzenia. Od 27 lipca 2026 r. obowiązuje w nowym brzmieniu z rozporządzenia 2026/1744.
Czy szkolenie z AI musi kończyć się certyfikatem?
Nie. Art. 4 nie wymaga certyfikatu ani egzaminu. Po zmianie z 2026 r. wprost mówi, że obowiązek nie oznacza zapewnienia określonego poziomu kompetencji przez poszczególne osoby.
Czy trzeba szkolić zleceniobiorców i współpracowników B2B?
Art. 4 mówi o personelu i innych osobach zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w imieniu firmy. Jeśli współpracownik obsługuje AI w Twoim imieniu, obejmij go tymi samymi zasadami.
Czy art. 4 dotyczy firm, które tylko kupują narzędzia AI?
Tak. Obowiązek dotyczy dostawców i podmiotów stosujących, a firma używająca kupionego narzędzia w pracy jest podmiotem stosującym.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 3, 4, 26, 99, 113 (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2026/1744, art. 1 pkt 5: nowe brzmienie art. 4 (EUR-Lex)
- Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003 (ISAP)
- Komisja Europejska: AI Omnibus enters into force (uproszczenie wymogu kompetencji)
- Komisja Europejska: AI Act (terminy stosowania)
EXCORE jest otwierany dla pierwszych firm.
Zobaczmy, czy pasuje do Twojej organizacji. Zostaw kontakt, a umówimy prezentację.
Umów prezentację